Virus Nipah (Nipah virus – NiV) là một loại virus nguy hiểm có khả năng lây từ động vật sang người và lây giữa người với người. Việc hiểu rõ virus Nipah lây qua đường nào không chỉ giúp người dân chủ động phòng bệnh, mà còn đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng.

1. Virus Nipah – điển hình của bệnh lây từ động vật sang người

Virus Nipah được xếp vào nhóm bệnh truyền từ động vật sang người (zoonosis). Đặc điểm của nhóm bệnh này là:

• Có ổ chứa tự nhiên trong động vật

• Có thể vượt “hàng rào loài” để lây sang người

• Khó kiểm soát nếu con người tiếp xúc gần với động vật hoang dã hoặc môi trường bị ô nhiễm

Trong các nghiên cứu dịch tễ, dơi ăn quả được xác định là ổ chứa tự nhiên chính của virus Nipah.

2. Virus Nipah lây từ dơi sang người như thế nào?

Dơi mang virus Nipah thường không có triệu chứng bệnh, nhưng virus tồn tại trong:

• Nước bọt

• Nước tiểu

• Phân

Virus có thể lây sang người thông qua:

• Thực phẩm nhiễm bẩn: trái cây bị dơi cắn, liếm hoặc nhiễm nước tiểu của dơi

• Nước uống bị ô nhiễm: đồ uống, nước sinh hoạt không được che chắn

• Tiếp xúc gián tiếp với môi trường nhiễm virus

Đây là con đường lây nhiễm âm thầm, khó nhận biết và rất dễ bị bỏ qua trong sinh hoạt hằng ngày.

3. Virus Nipah có lây qua động vật trung gian không?

Có. Trong một số đợt bùng phát, lợn được ghi nhận là động vật trung gian truyền virus Nipah từ dơi sang người. Lợn nhiễm virus có thể biểu hiện:

• Sốt

• Ho, khó thở

• Thay đổi hành vi

Người có nguy cơ cao là:

• Người chăn nuôi

• Người giết mổ, vận chuyển gia súc

• Người tiếp xúc trực tiếp với động vật ốm hoặc chết bất thường

Virus có thể xâm nhập qua đường hô hấp, da trầy xước hoặc niêm mạc khi tiếp xúc gần.

4. Virus Nipah lây từ người sang người không?

Một đặc điểm nguy hiểm của virus Nipah là có khả năng lây truyền từ người sang người, đã được ghi nhận trong nhiều ổ dịch.

Các con đường lây gồm:

• Giọt bắn đường hô hấp khi ho, hắt hơi

• Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết như nước bọt, máu, dịch mũi họng

• Chăm sóc người bệnh mà không có phương tiện bảo hộ

Lây nhiễm thường xảy ra trong:

• Gia đình

• Cơ sở y tế

• Cộng đồng có tiếp xúc gần, kéo dài

5. Ai là nhóm nguy cơ cao nhiễm virus Nipah?

Những nhóm đối tượng sau có nguy cơ cao hơn:

• Người sống gần khu vực có dơi ăn quả

• Người thường xuyên tiếp xúc với động vật hoang dã hoặc gia súc

• Nhân viên y tế chăm sóc bệnh nhân nghi nhiễm

• Người từng đến hoặc sinh sống tại vùng có ghi nhận ca bệnh

Việc xác định nhóm nguy cơ cao giúp tập trung biện pháp giám sát và phòng bệnh hiệu quả hơn.

6. Cách phòng tránh lây nhiễm virus Nipah từ động vật

Để phòng bệnh do virus Nipah, cần chú ý các biện pháp sau:

Phòng lây từ động vật sang người

• Không ăn trái cây rơi dưới gốc hoặc có dấu hiệu bị động vật gặm

• Rửa kỹ, gọt vỏ trái cây trước khi ăn

• Tránh tiếp xúc với dơi, lợn ốm hoặc chết bất thường

Đảm bảo an toàn thực phẩm

• Ăn chín, uống sôi

• Che chắn thực phẩm, nước uống khỏi động vật hoang dã

Phòng lây từ người sang người

• Đeo khẩu trang khi chăm sóc người bệnh

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng

• Hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng nghi ngờ

7. Kết luận

Virus Nipah lây qua nhiều con đường khác nhau, từ động vật sang người và từ người sang người, khiến nguy cơ lây lan trong cộng đồng trở nên phức tạp. Tuy nhiên, việc tuân thủ các nguyên tắc vệ sinh, an toàn thực phẩm và hạn chế tiếp xúc nguồn nguy cơ có thể giảm đáng kể khả năng nhiễm bệnh.

Hiểu đúng đường lây virus Nipah chính là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong phòng ngừa bệnh do virus Nipah một cách chủ động, khoa học và bền vững.