Virus Nipah (NiV) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể gây viêm não và suy hô hấp nặng, tỷ lệ tử vong trong các đợt bùng phát được ghi nhận thường cao. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp Nipah vào nhóm tác nhân gây bệnh ưu tiên vì tiềm năng bùng phát dịch. Ở Việt Nam, Bộ Y tế cho biết chưa ghi nhận ca mắc tính đến ngày 26/01/2026, đồng thời đã phát đi khuyến cáo tăng cường giám sát và phòng bệnh do diễn biến ca bệnh tại Ấn Độ.

Dưới đây là 5 điều cần lưu ý để chủ động phòng bệnh:

1) Hiểu đúng đường lây để phòng đúng cách
Nipah là bệnh lây từ động vật sang người (đặc biệt liên quan dơi ăn quả Pteropus và có thể qua lợn), ngoài ra có thể lây qua thực phẩm nhiễm bẩn và lây từ người sang người khi tiếp xúc gần với dịch tiết.

2) Tránh nguồn thực phẩm/nguy cơ nhiễm bẩn từ dơi
Không ăn trái cây rơi dưới gốc, trái có dấu hiệu bị động vật gặm; rửa kỹ, gọt vỏ khi có thể. Ở một số nước, nhựa chà là tươi (raw date palm sap) là nguồn lây đã được ghi nhận; nguyên tắc chung là tránh dùng đồ uống/đồ ăn sống có nguy cơ bị dơi tiếp xúc hoặc nhiễm phân/nước tiểu dơi.

3) Hạn chế tiếp xúc với động vật ốm/chết và bảo hộ khi chăm sóc chăn nuôi
Tránh chạm trực tiếp vào dơi, lợn ốm/chết hoặc chất thải của chúng; nếu làm việc trong môi trường chăn nuôi/giết mổ, cần găng tay, khẩu trang phù hợp và rửa tay kỹ sau khi tiếp xúc. WHO lưu ý Nipah có thể gây bệnh nặng ở lợn và tạo nguy cơ lây sang người.

4) Phòng lây từ người sang người: “đeo – rửa – tránh tiếp xúc gần khi có triệu chứng”
Nếu có người sốt, ho, khó thở, đau đầu, lơ mơ sau khi đi/đến vùng có dịch hoặc tiếp xúc nguy cơ: hạn chế tiếp xúc gần, đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên; người chăm sóc cần đặc biệt chú ý tránh tiếp xúc với dịch tiết. Lây nhiễm trong gia đình và cơ sở y tế đã từng được ghi nhận.

5) Đi khám sớm khi có dấu hiệu nặng và theo dõi thông tin chính thống
Nipah có thể khởi đầu như cúm (sốt, đau đầu, ho, đau họng, khó thở) rồi diễn tiến nhanh sang viêm não (lú lẫn, co giật, hôn mê). Hiện chưa có vắc-xin và thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu điều trị hỗ trợ, nên phát hiện sớm và cách ly kịp thời rất quan trọng.

Lời nhắn cuối: Khi thông tin dịch bệnh lan nhanh, hãy ưu tiên cập nhật từ WHO và Bộ Y tế, đồng thời giữ thói quen vệ sinh tay, ăn chín uống sôi, và thận trọng với nguồn thực phẩm/tiếp xúc động vật—đó là “lá chắn” đơn giản nhưng hiệu quả trước các bệnh lây từ động vật sang người như Nipah.