Tên thường gọi: Xoan leo, Dây bóng bóng, Dây tim đèn
Tên khoa học: Cardiospermum halicacabum L. (họ Bồ hòn – Sapindaceae)
Phân bố & dân dã: Cây dây leo thân mềm, mọc hoang khắp Việt Nam, thường gặp ven bờ rào, nương rẫy, bờ suối. Trong y học dân gian, toàn cây được dùng để chữa viêm da, mề đay, đau khớp, phong thấp, viêm gan, nóng trong, tiểu tiện khó.

---

NGHIÊN CỨU MỚI VÀ PHÁT HIỆN LIÊN QUAN (2025)

• Thành phần hoạt chất: Chiết xuất từ toàn cây chứa flavonoid (quercetin, apigenin), saponin, alkaloid, triterpenoid và các hợp chất phenolic – là nền tảng cho tác dụng kháng viêm và chống oxy hóa.

• Kháng viêm & giảm đau: Nghiên cứu trên mô hình viêm cấp cho thấy chiết xuất ethanol C. halicacabum làm giảm phù nề, giảm đau và ức chế các chất trung gian viêm như prostaglandin.

• Chống oxy hóa: Dịch chiết lá và thân thể hiện khả năng dọn gốc tự do mạnh (DPPH, ABTS), góp phần bảo vệ tế bào khỏi stress oxy hóa.

• Kháng dị ứng & viêm da: Các nghiên cứu gần đây ghi nhận tác dụng ổn định màng tế bào mast, giảm giải phóng histamine – phù hợp với công dụng dân gian trị mề đay, ngứa da.

• Bảo vệ gan: Trên mô hình tổn thương gan thực nghiệm, chiết xuất cây giúp giảm men gan, cải thiện cấu trúc mô gan nhờ cơ chế chống oxy hóa và chống viêm.

---

SỬ DỤNG TRUYỀN THỐNG

• Toàn cây phơi khô hoặc dùng tươi, sắc uống chữa phong thấp, đau nhức xương khớp, nóng trong.

• Dùng ngoài giã đắp hoặc nấu nước tắm trị mề đay, mẩn ngứa, viêm da.

• Ở một số địa phương, cây được dùng làm thuốc “mát gan – giải độc.”

---

CÔNG DỤNG & HOẠT TÍNH ĐÃ XÁC NHẬN

• Kháng viêm – giảm đau: Hỗ trợ viêm khớp, đau cơ, phong thấp.

• Chống oxy hóa: Bảo vệ tế bào, làm chậm tổn thương mô.

• Chống dị ứng – giảm ngứa: Phù hợp điều trị mề đay, viêm da.

• Bảo vệ gan: Hỗ trợ giảm men gan, giải độc.

• Thanh nhiệt – lợi tiểu nhẹ: Góp phần đào thải độc tố.

---

HẠN CHẾ VÀ NHỮNG ĐIỀU CHƯA RÕ

• Phần lớn nghiên cứu còn ở mức in vitro và trên động vật.

• Chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người.

• Liều dùng, thời gian sử dụng và dạng bào chế chưa được chuẩn hóa.

• Cần phân biệt rõ với một số loài dây leo khác có hình dạng tương tự.

---

TIỀM NĂNG VÀ KHUYẾN NGHỊ

• Cardiospermum halicacabum là dược liệu bản địa tiềm năng cho nhóm viêm da – dị ứng – đau khớp – mát gan.

• Có thể phát triển thành trà thanh nhiệt, cao lỏng hỗ trợ gan, hoặc gel – nước tắm thảo dược trị ngứa da.

• Cần nghiên cứu lâm sàng tại Việt Nam để xác định liều an toàn và hiệu quả.

• Chuẩn hóa quy trình thu hái, sấy khô và chiết xuất để ổn định chất lượng dược liệu.

---

KẾT LUẬN TẠM THỜI

Xoan leo (Cardiospermum halicacabum) là cây thuốc dân gian quen thuộc, có tác dụng kháng viêm, chống dị ứng, giảm đau và bảo vệ gan. Các nghiên cứu hiện đại đã bước đầu xác nhận nhiều hoạt tính sinh học phù hợp với kinh nghiệm sử dụng lâu đời trong cộng đồng. Với nguồn nguyên liệu sẵn có và phổ dụng, xoan leo có triển vọng trở thành dược liệu hỗ trợ quan trọng trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng nếu được nghiên cứu và chuẩn hóa đầy đủ.

---

TÀI LIỆU THAM KHẢO

• Nguyen T.T. et al. (2025). Anti-inflammatory and antioxidant activities of Cardiospermum halicacabum extracts. J Ethnopharmacol.

• Li H. et al. (2025). Hepatoprotective effects of Cardiospermum halicacabum in experimental liver injury. Biomed Pharmacother.

• Chen Y. et al. (2024). Antiallergic and mast cell stabilizing activity of C. halicacabum. Front Pharmacol.

• Singh R. et al. (2024). Phytochemical profile and antimicrobial potential of Cardiospermum halicacabum. Nat Prod Res.

• Review: Cardiospermum halicacabum L.: traditional uses, phytochemistry and pharmacological properties. (2023).